Ғылымитехникалықбағдарламатақырыбыныңатауы: «ҚазақстанРеспубликасыныңхалықтытұрақтыауызсуменқамтамасызетудіңнегізгікөзіжәнеұзақмерзімдірезервіретіндежерастытұщысуыресурстарынбағалау».

Бағдарламаныңорындаушы: «У.М.АхмедсафинатындағыГидрогеологияжәнегеоэкологияинституты» ЖШС.

Бағдарламаныңмақсаты – ҚазақстанРеспубликасыныңхалқынтұрақтыауызсументұщыжерастысуларыныңресурстарыесебіненгеоақпараттық-аналитикалыққамтамасызетужәнеғылыминегіздеу.

Жобаныңміндеттері:

1) КлиматтықжәнеантропогендікөзгерістержағдайындаҚазақстанРеспубликасыныңтұщыжәнеаздапсортаңданғанжерастысуларыныңқалпынакелетінжәнеболжамдыресурстарыныңқалыптасуерекшеліктерінбағалау.

2) Антропогендікжәнетабиғи-климаттықәсерлердіңнәтижесіндежерастысуларыресурстарынаәсерететінжағымсызпроцестердіанықтау, алдыналу, бәсеңдетунемесежоюүшінөңірлікзерттеужұмыстарынжүргізу.

3) ҚазақстанРеспубликасыныңурбанизацияланғанжәнеауылдықаумақтарынауызсуменқамтамасызетуүшінтұщыжәнеаздапсортаңданғанжерастысуларыресурстарыныңқамтамасызетілуін, жай-күйінжәнепайдалануылукелешегінбағалау.

4) Келешектегісуғадегенқажеттіліктінегіздеу, үлкенжәнешағынқалаларды, ауылдықелдімекендердіауызсументұрақтықамтамасызетусценарийлерінәзірлеу.

5) Қаламенауылхалқынтабиғижәнетехногендіксипаттағытөтеншежағдайларорыналғанжағдайдаауызсуменқамтамасызетунұсқаларыннегіздеу.

6) Трансшекаралыққатерлертуындағанжағдайдажерастытұщысуресурстарынбасқарусценарийлерінәзірлеу.

7) Ауызсуғатағайындалғанжерастытұщысуларынсутапшыболғанөңірлергежіберунұсқаларыннегіздеу.

8) Антропогендікжәнетабиғи-климаттықәсерлердіңнәтижесіндежерастысуларыресурстарынаәсерететінжағымсызпроцестердіңалдыналу, бәсеңдетунемесежоюжөніндегіұсыныстардыәзірлеу.

9) Жерастытұщысуларыныңбарланған, игерілмегенкенорындарыныңмемлекеттікрезервтікқорыныңұйымдастырылуыннегіздеу.

10) Тасқындықағындыжәнеерігенқарсуынжинауғажәнесақтауғаарналғанжерастырезервуарларынұйымдастыруменжасаудынегіздеу.

11) Олардыпайдалануменқорғаубойыншабасқарушылықшешімдерқабылдау, бағалау, болжауүшінауызсуғажарамдыжерастытұщысуларыресурстарыныңгеоақпараттық-талдамалыққосалқыжүйесінәзірлеужәнеқұру.

Актуальность:Жерүстітұщысуларыныңтапшылығыкөптегенелдердіжерастысуларынбелсендітүрдепайдалануғамәжбүрлейді. Бұлсуменжабдықтаукөзіретіндежерастысуларыныңжерүстісуларынақарағандабірқатарартықшылықтарыныңболатындығыментүсіндіріледі. Біріншіден, жерастысуларының, әдетте, сапасыжақсырақболады, оларластануменинфекциядансенімдіқорғалған, маусымдықжәнекөпжылдықауытқуларғаазұшыраған, соныменқатаркөпжағдайдаолардыпайдалануқымбатсутазартушараларынқажететпейді. Халықтыауызсуменжабдықтауүшінжерастысуларынбарыншаықтималдыпайдалануүрдісі, негізіненжерүстісукөздерініңкүтпегенжерден (апаттық) ластануыжағдайларыныңжиілепкетуінебайланысты, қазіргіуақытташаруашылық-ауызсуменжабдықтаужүйелерініңсенімділігінарттырудыңжалпыәлемдікстратегиясындаайқындаушыорынғашығыпотыр.

Қазақстанныңжерастытұщысуларыресурстарынигерудіңөзектілігісудыңтымтапшыболуыпроблемаларыншешудеартатүседі, ол «Қазақстан – 2050» Стратегиясындағы» негізгіжаһандықсын-қатерлерқатарындаерекшеаталған: «Су – барыншашектеуліресурсжәнеоныңкөздеріниеленуүшінкүресжербетіндегішиеленіспенжанжалдарсебептерініңбіріретінде, қазірдіңөзіндегеосаясаттыңасамаңыздыфакторынаайналыпотыр». «Суменқамтамасызетупроблемасыбіздіңеліміздедеөткірболыпотыр. Бізгесапалыауызсужетіспейді. Бірқатарөңірлероныңзардабынқаттытартуда» делінген.  ҚазақстанРеспубликасының 2025 жылғадейінгіСтратегиялықдамужоспарының «Жасыл» экономикажәнеқоршағанортадеген 6-шыСаясатыныңмемлекеттікміндеттерініңтізбесіндесуресурстарынпайдаланудыңжәнеқорғаудыңтиімділігінарттыруқажеттілігібөліпкөрсетілген.

Бағдарламаныңкүтілетіннәтижелеріұзақмерзімдікелешектеелімізхалқыныңтұрақтыауызсуменжабдықталуынқамтамасызетуүшінжерастытұщысуларыныңұлттықресурстарынтиімдібасқаруғабағытталған. Зерттеунәтижелеріұзақмерзімдікелешектемемлекетхалқыныңтұрақтыауызсуменжабдықталуынқамтамасызетуүшінжерастытұщысуларыресурстарынбасқарубөлігіндеаридтікгидрогеологияныңдамуынағылыми-қолданбалыүлесқосатынболады.

Барлаужасалғанжерастытұщысуларықорларынтиімдіигерунұсқаларыменсценарийлеріннегіздеумемлекеттікбағдарламалардыіскеасырубарысындақолдабарсуресурстарыныңкөлемінұлғайтуға; ұлттықкомпанияларменжекекәсіпорындардықалажәнеауылдықжерхалқынауызсуменжабдықтаудыңорталықтандырылғанжүйелеріжобаларыніскеасыруғаинвестициясалуғатартуға; ішугеарналғансутапшылығыбарөңірлердісуменқамтамасызетужағдайларынжақсартуғажағдайжасайды.

Әлеуметтік тиімділік таза тұщы су тапшылығы проблемаларын шешуді; қала және ауыл халқының ауыз сумен жабдықтаудың орталықтандырылған жүйелерімен қамтылуын арттыруды; ғылыми тұрғыдан негізделген бағалау және ұсыным материалдарын іс-жүзінде енгізуді; халықтың денсаулығын қамтамасыз етуді, халықтың және экономика салаларының сумен қамтамасыз етілуі тұрақтылығын арттыруды, ұлттық су қауіпсіздігі мен мемлекеттің орнықты дамуын арттыруды қамтиды.

 

Бағдарлама орындаушыларының біліктілігі, жұмыс тәжірибесі,негізгі жарияланымдары, Хирш индексі, ғылыми өлшемдік базадағы профиліне сілтеме, мақсатқа және күтілетін нәтижелерге жету жолындағы рөлі туралы МӘЛІМЕТТЕР

 

2021 жылгы нәтижелері

Батыс Қазақстанның термоминералды және өнеркәсіптік жерасты суларының геоақпараттық-анықтамалық жүйе тармағы әзірленді. Батыс Қазақстан жерасты суларының жылу-энергетикалық, минералды-шикізаттық және емдік-сауықтыру әлеуетін, Батыс Қазақстан жер асты суларының гидрогеохимиялық көрсеткіштерінің жай-күйі мен табиғи-климаттық өзгерістердің және антропогендік жүктемелердің әсерінен өзгеру беталысын бағалау жұмысы және келеңсіз салдарды төмендету жөніндегі ұсыныстар жасалды.

Жарияланғанеңбектертізімі

1.Раздел в монографии:

Декарбонизация добывающих отраслей экономики Республики Казахстан: Потенциал и перспективы развития гидрогеотермальной энергетики Казахстана (Абсаметов М.К., Кан С.М., Муртазин Е.Ж. /под ред. акад. НАН РК С.Ж.Даукей.-Нур-Султан: Bi-ПРИНТ.-2021.-С.137-155

2.Кан С.М., Итемен Н.М., Тлеуова Ж.Т. Потенциал и перспективы развития гидрогеотермальной энергетики природно-хозяйственных систем Казахстана//Управление водными ресурсами в условиях глобализации: Тр.Междунар.научн.-практ.Конф/ Алматы (11-12 марта 2021).- Алматы.- 2021.-С. 129-135.

3.V.Rakhimova, T.Rakhimov, Eu.Sotnikov, O.Miroshnichenko, E.Murtazin, D.Muratkhan. MathematicalModelOftheBalkhashLakeCoastalZone//48 IAH Congress, InspiringGroundwater, BrusselsBelgium, BookofAbstracts,  2021, Р.156.